του Άγη ΒΕΡΟΥΤΗ
Στην Ελλάδα όταν η κρίση έγινε αντιληπτή το 2009 την θεωρήσαμε δημοσιονομική. Είχαμε αρχικά 6% έλλειμμα που κατέληξε να είναι 15% (βάζοντας οικειοθελώς στον κουβά ό,τι υπήρχε) και κατόπιν κραυγάζοντας συνθήματα ενάντια στη ίδια τη χώρα, όπως περί Τιτανικού και "μαζί τα φάγαμε" σε όποιον δημοσιογράφο του εξωτερικού είχε διάθεση να ακούσει. Η χώρα εξευτελίστηκε διεθνώς, και έγινε ανέκδοτο για κάθε κακόβουλο και κομπλεξικό. Οι Έλληνες στηλιτευθήκαμε ως έχοντες δήθεν συλλογική ευθύνη, για τα ελλείμματά μας, και τους μηχανισμούς που τα παράγουν. Έγινε θέμα "ηθικού κινδύνου" πλέον η παραδειγματική τιμωρία μας ως έθνος, ώστε να αποτελέσουμε παράδειγμα προς αποφυγήν για άλλους Ευρωπαίους εταίρους.
Το 2010 η κρίση μας έγινε "Κρίση Χρέους" αφού ανακαλύψαμε ότι κανείς δεν ήταν διατεθειμένος να μας δανείσει πλέον, όταν εμείς οι ίδιοι φωνάζουμε ότι είμαστε ανάξιοι εμπιστοσύνης. Συγκυριακά, η αυξημένη προθυμία των ανά τον κόσμο δανειστών να μας δανείσουν, λόγω της αναταραχής το 2007 και 2008 στην αμερικανική τραπεζική αγορά χρέους κόπαζε την ίδια εποχή, μετά από γενναίες ενέσεις ρευστότητας και ανάληψη των ζημιών από την αμερικανική κυβέρνηση. Έτσι όταν εμείς πιστεύαμε ότι θα έχουμε φτηνό και απεριόριστο διαθέσιμο χρήμα επ' αόριστον, ξαφνικά άρχισε να γίνεται ολοένα και ακριβότερο και πιο δυσεύρετο.
Το κόστος δανεισμού εκτοξεύτηκε, και φέραμε τους εταίρους μας μαζί με το ΔΝΤ για να μας βγάλουν από την δύσκολη θέση. Χωρίς τη δυνατότητα που έδινε το δικό μας νόμισμα για να "τυπώσουμε" και να το υποτιμήσουμε, ώστε να γίνουν ανταγωνιστικότερα τα προϊόντα μας στις διεθνείς αγορές, φτιάξαμε ένα μείγμα μεταρρυθμίσεων και "εσωτερικής υποτίμησης" που θα μας έδινε την δυνατότητα να αυξήσουμε την παραγωγικότητά μας.
Το πρωτοφανές "πείραμα εσωτερικής υποτίμησης" με ολόκληρη την κοινωνία μας ως πειραματόζωο προϋπέθετε ότι με κάποιο μαγικό τρόπο θα επιτυγχάνεται ισοκατανομή της "υποτίμησης" αυτής, με ένα κοκτέιλ φόρων και μειώσεων, ώστε στο τελικό αποτέλεσμα εκεί που η παραγωγή μιας υπηρεσίας ή προϊόντος πριν κόστιζε "10" να πέσει στο "7".
Φυσικά, λόγω ανθρώπινης φύσης, κανείς δεν ήθελε να πάρει το δικό του μερίδιο του "-3" και όλοι προσπαθούσαν να το ρίξουν σε κάποιον άλλο. Το κόστος, για παράδειγμα, των μισθών του δημοσίου μειώθηκε οριζόντια κατά 15%-20%-30%, όμως αντίστοιχη ήταν η αύξηση των επιδομάτων και των υπερωριών. Ο άγνωστος ακόμη αριθμός των δημοσίων υπαλλήλων συνεχίζει να περιλαμβάνει αργόμισθους και εικονικούς εργαζόμενους, ενώ πολλές υπηρεσίες του δημοσίου χρειάζονται επειγόντως πρόσθετους ανθρώπους για να λειτουργήσουν σωστά.
Το αποδεδειγμένα πλέον ανελαστικό, λόγω τεράστιων αντιστάσεων του συστήματος, κόστος των μισθών και προμηθειών του Δημοσίου έπρεπε να καλυφθεί από αυξημένη φορολόγηση επί δικαίων και αδίκων. Το σκεπτικό ήταν πάντα ότι υπάρχει τεράστια φοροδιαφυγή.
Ας δούμε όμως ποιές είναι οι παραδοχές της φοροδιαφυγής αυτής, για να δούμε αν δικαίως την επικαλούνται "βολικά" τόσο οι εκάστοτε κυβερνώντες όσο και οι εταίροι μας που πλέον καλούνται να πληρώνουν μέρος του αυξημένου κόστους μας.
Ο πρώτος μύθος που καταρρίφθηκε ήταν ότι οι καθυστερούμενες απαιτήσεις βεβαιωμένων φόρων πλησίαζε το διπλάσιο του ελλείμματος του 2009. Εξήντα δις ευρώ έλεγαν και κόλλαγε το στόμα τους. Από τους ίδιους απεδείχθη ότι τα εξήντα δις ήταν τα εξής σαράντα, εκ των οποίων τα τριάντα ήσαν ανείσπρακτα διότι αφορούσαν επιχειρήσεις που είχαν κλείσει δεκαετίες πριν, ή αφορούσαν σε υπέρογκα πρόστιμα ως και εκατό φορές το αρχικό φορολογικό αδίκημα (κλασσικό το παράδειγμα του βοσκού στην Κρήτη που προ δεκαπενταετίας έκοψε περί τα 30 εκατ. δραχμές πλαστά τιμολόγια και είναι χρεωμένος πλέον άνω των 10 εκατ. ευρώ με πρόστιμα και προσαυξήσεις επί τόκων και παντός επιστητού προς το κράτος. Κανόνας πρώτος της μικροοικονομίας: χρέη που δεν μπορούν να πληρωθούν ΔΕΝ θα πληρωθούν!
Ο δεύτερος μύθος ήταν ότι η οικονομία μας δεν πληρώνει αρκετούς φόρους. Συγκρίσεις με τις οικονομίες των βορειοευρωπαϊκών χωρών έδειχναν ότι εισπράττουμε μικρότερο κλάσμα φόρων από την δική μας οικονομία. Η αλήθεια είναι ότι η οικονομία μας στον υπολογισμό της είχε "φουσκωθεί" στα προηγούμενα χρόνια, με υπολογισμό "μαύρης οικονομίας". Επιπροσθέτως, ο ΚΒΣ, ο ελληνικός φορολογικός νόμος των 18,000 σελίδων, καθιστά απίθανη τη σύννομη λειτουργία μιας ιδιωτικής επιχείρησης, καθώς οι διατάξεις του είναι αντιφατικές. Ό,τι λοιπόν και να κάνει η ελληνική επιχείρηση θα δημιουργεί υποχρεώσεις προς το κράτος, λόγω παράνομα.
Από εκεί και πέρα, εφόσον ήταν ξεκάθαρο ότι οι απαιτήσεις δεν ήταν εισπράξιμες, ακολούθησε υπερφορολόγηση επί περιουσιών, και ότι κινείτο στην οικονομία. Έτσι στραγγαλίστηκε η οικοδομή, που ως τότε κινούσε την οικονομία, ο κλάδος του αυτοκινήτου, και ακολούθησαν αλυσιδωτά οι υπηρεσίες, το μικρό λιανεμπόριο, και η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα
Ακολούθησε πογκρόμ. Η ανεργία άρχισε να θερίζει οικογένειες, γειτονιές, πόλεις, τομείς ολόκληρους της οικονομίας. Και όποιος ρωτούσε "με την ανάπτυξη τί θα γίνει;" τον κοιτούσαν σαν εξωγήινο.
Τελικά η κρίση αυτή κρατάει ήδη 5 χρόνια, και όπως δείχνει έχει ακόμα δρόμο για τον πάτο... Το κόστος της ήταν -14% του μεγέθους του ΑΕΠ ως το τέλος του 2011, και φέτος θα χάσουμε άλλο 5%-6% όπως δείχνουν τα πράγματα, μέσα σε αφόρητη πίεση στις ζωές των πολιτών, που καλώς ή κακώς συντήρησαν και γιγάντωσαν τις παθογένειες. Το κοινωνικό κόστος της κρίσης, όμως, δεν το μετράμε.
Αναπόφευκτα η κρίση αποκαλύφθηκε ότι ήταν δομική της οικονομίας και όχι λογιστική. Τίποτε λιγότερο ή περισσότερο. Όλα όσα επακολούθησαν επιβεβαίωσαν ακριβώς αυτό: η κρίση είναι δομική. Δεν ξεκίνησε φυσικά το 2009, αλλά πολλές δεκαετίες νωρίτερα.
Μόνο ένα ισχυρό ή αρνητικό σοκ ίσως μας ξεκολλήσει και μας βάλει στην ανάπτυξη, που πρέπει όμως να γίνει τώρα!
agissilaos@gmail.com
@Agissilaos
